Իմ Հայրենիքի սահմանները․ Աննա Գալստյան

Կովկասագետ, ք․Սիսիան

Դուք կարծում եք, որ իմ ստեղծագործությունը պետք է սկսեմ Արարատի մշուշի կամ Շուշիի նկարագրությամբ։ Ոչ, պետք է հիասթափեցնեմ ձեզ։ Ոչ թե այն պատճառով, որ դրանք չեն արժանի հիշատակման, այլ որովհետեւ մենք արդեն շատ ենք լացել։ Շատ ենք ողբացել անցյալի կորուստների, ցավի, անարդարության մասին։ Բայց հիմա ժամանակն է խոսելու ոչ թե արցունքների, այլ ուժի մասին։ Ժամանակն է մեր պատմությունը շարունակելու հպարտությամբ, ոչ թե միայն կորստի վշտով։ Եկեք տեսնենք ոչ միայն այն, ինչ կորցրել ենք, այլ նաեւ այն, ինչ ունենք եւ կարող ենք ավելին ունենալ։ Նախ, թույլ տվեք ներկայանալ։ Ես մի աղջիկ եմ, ով, որքան էլ փորձի համոզել ձեզ չարտասվել, ինքս ամեն գիշեր արտասվում եմ։ Երբ տեսնեք ինձ, հնարավոր է կարծեք, թե սիրտս են կոտրել, կամ էլ ինչ-որ մեկը մահացել է , բայց իրականում արցունքներիս պատճառը շատ ավելի խորն է, քան դուք կարծում եք։ Ես չեմ լացում կոնկրետ մեկ ցավի համար, այլ մի ամբողջ աշխարհի կորստի։ Ես լացում եմ ձայների համար, որոնք այլեւս չեմ լսում, փողոցների, որոնցով չեմ քայլում, արեւածագի, որը հիմա ուրիշ հորիզոնից է նշմարվում։ Ես լացում եմ ոչ միայն անցյալի, այլ նաեւ այն ապագայի համար, որը կարող էր լինել, բայց այլեւս չկա։ Ներողություն եմ խնդրում, եթե խոսքերս ծանր հնչեցին, բայց ես պարզապես Ստեփանակերտն եմ կարոտում… Քարե այն քաղաքը, որին շնչում էի, որին սիրում էի՝ որպես տուն, որպես ապրելու իմաստ։ Կարոտում եմ ոչ միայն վայրերը, այլեւ այն զգացողությունը, որ այնտեղ՝ իմ քաղաքում, ես ամբողջական էի, անվախ, հարազատ հողիս վրա կանգնած։ Երեւի կարծում եք, որ Արցախից եմ, այնպես չէ՞։ Կարող եք այդպես մտածել, եւ, անկեղծ ասած, ես չեմ էլ փորձում հակառակը համոզել։ Երբ ինձ հարցնում են՝ որտեղից եմ, ես հպարտորեն պատասխանում եմ, որ մարմնիս ամեն մի մասնիկը տարբեր քաղաքներից է։ Ողնաշարս, որ ինձ ուղիղ է պահում, Կապանից է՝ ամրացած լեռների պես։ Սիրտս Սասունից է՝ անսասան, ինչպես այն մարդիկ, ովքեր երբեք չեն խոնարհվել։ Աչքերս Բերձորից են՝ սովոր տեսնելու դժվարին ճանապարհներ ու դրանց մեջ փնտրելու լույսը։ Ձեռքերս Շուշիից են՝ կերտող ու արարող, ոտքերս՝ Արարատյան դաշտից՝ ամուր կանգնած իմ արմատների վրա։ Ես այս հողից եմ՝ ամբողջությամբ, մասնիկ առ մասնիկ, քաղաք առ քաղաք, քար առ քար։ Եվ եթե զրուցակիցս համբերատար է, շարունակում եմ այս թվարկումը մինչեւ վերջ՝ մինչեւ հասկանա, որ ես Հայկական լեռնաշխարհի հավաքական պատկերն եմ, մի ամբողջություն, որին հնարավոր չէ բաժանել։ Հայաստանն սկսվում է ինձնից, եւ ձեզանով էլ ավարտվում։ Բայց եթե հստակ սահմանում եք փնտրում, եկեք հարցնենք մի առաջին դասարանցու։ Չէ՞ որ նա այնքան պարզ ու անկեղծ է, նրա սիրտը զերծ է քաղաքական հաշվարկներից ու արհեստական բաժանումներից։ Նրա համար հայրենիքը ոչ թե քարտեզների վրա գծված սահմանագիծն է, այլ այն, ինչ աչքին է երեւում պատշգամբից, այն, ինչ սրտում է զգում։ Նրա հայրենիքը կարող է ձգվել այնտեղ, որտեղ խաղացել է իր առաջին խաղերը, որտեղ տեսել է առաջին արեւածագը, որտեղ մայրը պատմել է իր հեքիաթները։ Եվ գուցե հենց այդ երեխան կարողանա տալ հայրենիքի ամենաճշգրիտ սահմանումը. ոչ թե քարտեզների վրա նշված թվերով, այլ զգացմունքով, հիշողություններով ու այն ամենով, ինչն իսկապես կազմում է նրա՝ փոքրիկ, բայց անսահման հայրենի աշխարհը։ Եթե խոսենք ինքներս մեզանից, ապա չի կարելի միայն մեր դրական կողմերը ներկայացնել։ Պետք է լինենք ազնիվ ինքներս մեր նկատմամբ, որովհետեւ մեր պատմությունը լի է ոչ միայն հերոսներով, այլեւ նրանց հակապատկերներով։ Մենք ունեցել ենք Ֆրանգյուլներ, ունեցել ենք Վասակ Սյունիներ (թեպետ այս հարցը հաճախ հակասական է դիտարկվում), բայց եղել է այն, ինչ եղել է։ Ու եթե անկեղծ լինենք, առանց դավաճանների էլ պատմությունը չէր լինի այնպիսին, ինչպիսին կա։ Հենց նրանք են, որ մեզ ստիպում են ավելի խորությամբ ընկալել հայրենասիրության արժեքը, ավելի ուժեղ սիրել այն, ինչ ունենք, եւ կրկնապատկել մեր նվիրումն ու պաշտպանելու վճռականությունը։ Որովհետեւ դավաճանությունն էլ, որքան էլ ցավալի լինի, մեր պատմության մի մասն է, եւ այն հաճախ ավելի վառ է ընդգծում մեր ժողովրդի միասնականության ու պայքարի իրական արժեքը։ Մենք բազմիցս ընկել ենք, բայց երբեւէ չենք ծնկել։ Երբ հետ ես նայում եւ տեսնում, թե որքան ազգեր անհետացան, քանիսն էլ այսօր անհետացման եզրին են, իսկ դու դեռ կանգուն ես, հասկանում ես քո գոյության իրական արժեքը։ Քեզ փորձում են ջնջել, բայց դու երկու ոտքով ամուր կանգնած ես այն հողի վրա, որը քեզ թողել է քո պապը, նրան՝ իր պապը, եւ այդպես շարունակ՝ սերունդ առ սերունդ։ Ուրեմն քո պարտքն է ոչ միայն պահպանել այդ հողը, այլեւ քո զավակին փոխանցել դրա վրա կանգնելու ուժը, ապրելու կամքը, պահպանելու կարողությունը։ Որովհետեւ ազգերի հարատեւությունը միայն ֆիզիկական գոյության մեջ չէ, այլ նաեւ այն ուժի, որը նրանց սերունդները կրում են իրենց մեջ։ Իսկ եթե ասենք՝ սահմաններ՝ քաջերի արյամբ գծված :

Սահման… Մի բառ, որը քարտեզի վրա գծված գիծ չէ միայն: Այն մեր նախնիների տանջանքն է, մեր պապերի արյամբ խոնավացած հողը, մեր հերոսների սուրբ ուխտը: Մենք սովոր ենք մտածել, որ սահմանները պահում են Մոնթեն, Անդրանիկը, Նժդեհը, Պապ թագավորը… Այո՛, նրանք մեր քաջերն են, մեր սրբացածները, բայց քաջերը միայն նրանք չեն։ Քաջ ենք մենք՝ մեր հողին հավատարիմ ամեն հայ, ով գիտի, որ սահմանը միայն զինվորի ձեռքին պահված զենքը չէ, այլ այն հավատքը, որ ամեն մեկս մեր հոգու խորքում կրում ենք։ Մեր սահմանները գծված են ոչ միայն պատմության էջերում, այլ մեր հիշողության, մեր լեզվի, մեր եկեղեցու պատերի, մեր հայրենի քարերի մեջ: Սահման պահելը միայն զենքով չի լինում: Այն պահում ենք մեր լեզվով, մեր մշակույթով, մեր հավատքով, մեր երեխաների աչքերում վառվող հայրենիքի սիրով։ Մենք բոլորս էլ սահմանապահներ ենք, որովհետեւ եթե մի օր մեր հոգուց ջնջվի մեր երկիրը, մեր պատմությունը, մեր ինքնությունը՝ կջնջվի նաեւ մեր սահմանը… Հայկ Նահապետից մեզ հասած սահմանն այսօր մեր ձեռքում է, եւ մենք բոլորս պատրաստ ենք այն պահելու, թեկուզ մեր արյամբ՝ ինչպես արել են մեր նախնիները, ինչպես կանեն մեր սերունդները… քանի դեռ ապրում է հայի ոգին, քան դեռ խփում է մեր սիրտը, մեր սահմանները կանգուն են։ Եթե մի օր մեր ոգին թուլանա, մեր լեզուն լռի, մեր հիշողությունը խամրի, ապա մեր սահմաններն էլ կդառնան գծեր դատարկ քարտեզի վրա։ Բայց քանի դեռ մենք ապրում ենք, քանի դեռ արյունը վազում է մեր երակներում, մեր սահմանները կմնան կանգուն՝ ամրացած մեր նախնիների ու մեր սերունդների քաջությամբ։ Սահմանները գծվում են ոչ միայն քարտեզների վրա, այլեւ մեր արյամբ, մեր երդումով ու մեր ապրումով… Եվ հենց այդպես՝ մեր սահմանները հավերժ են։